Enflasyon; Soyu Tükenmeyen Tek Canavar!

Osmanlı Devleti İstatistik İdaresi'nin 2 Kasım 1921 tarihinde hazırladığı bir raporda 1914 ilâ 1921 yılları arasında gerçekleşen enflasyon rakamlarına yer verilmişti.

GIDA

Raporda yer verilen istatistikte gıda harcamaları diliminde ekmek, un, et, yağ, zeytinyağı, şeker, pirinç, beyaz peynir, kuru sebze, yaş sebze ve kahve gibi temel gıda maddeleri yer alıyordu. Buna göre "Dört" kişilik bir ailenin aylık ekmek ihtiyacı 60 okka, yani 77 kilo olarak öngörülmüştü. Diğer gıda maddelerinin aylık tüketim miktarı da şöyleydi: Un 2,5 kilo, et 7.5 kilo, yağ 2,5 kilo, zeytinyağı 2.5 kilo, şeker 3.5 kilo, pirinç 5 kilo, beyaz peynir 1 kilo 250 gram, kuru sebze 20 kilo, yaş sebze 20 kilo, kahve 650 gram. 

ISINMA AYDINLATMA GİYİM 

Isınma ve aydınlanma diliminde odun, kömür ve petrol fiyatları bulunuyordu. Buna göre de ısınma ve aydınlanma diliminde aylık olarak 106 kilo odun, 48 kilo kömür ve 5 kilo petrol tüketileceği hesaplanmıştı. Dönemin ev kirası ve giyim masraflarındaki artışlara da istatistikte yer verilmişti. 

Roparda verilen giyim harcamaları sütununda ayrıca geniş denebilecek tarzda bir izahatta bulunularak anne, baba ile kız ve erkek çocuğun bir yıllık giyim ihtiyaçlarının neler olduğu ve fiyatları sıralanmıştı. Giyim hanesinde her aile ferdi için senede bir çift ayakkabı, yine senede bir defa pençe, bir atakım elbise, sadece baba için iki senede bir palto, yılda bir adet fes, anne ve baba için dört adet çorap, iç çamaşını için patiska ve ikişer adet fanila kullanılması öngörülmüştü. 

DİĞER VE MUHTELİF 

Diğer muhtelif masraflar diliminde ise ulaşım, sağlık, eğitim, temizlik sigara gibi harcamaların rakamlarına yer verilmişti. Diğer muhtelif masraflar dilimine gelince; burada da ayda iki defa tıraş olma, bir defa da hamamda yıkanma ihti yacı yanında, sağlık, eğitim, ulaşım, temizlik ve tütün giderler için belirli miktarlar ayrılmıştı.

ÖLÇÜ; ÇEKİRDEK AİLE

Rapordaki istatistikte dikkati çeken bir husus; temel olarak alınan harcama birimlerinin günümüzdeki harcama birimlerine olan benzerliğiydi. Bunun yanında, anne, baba ve iki çocuktan oluşan çekirdek aile tipinin temel alınması da hayli dikkat çekici. Rakamların gösterdiğine göre, 1914 yılı başında 225 kuruş olan dört kişilik bir ailenin toplam gıda harcamaları 1920 yılın ilk aylanında 3048,85 kuruşa yüksekmiş ve bu dönemde gıda madelerindeki enflasyon oranı ise yüzde 1255 olmuş. Benzer şekilde, diğer dilimlerde de yüksek artışlar yaşan aynı dönem için ısınma ve aydınlanmada enflasyon yüzde 10 ev kirasında yüzde 1767, giyimde yüzde 847, diğer muhtelif hacamalarda ise yüzde 475 olmuştu. 

Bütün hepsinin toplamı değerlendirmeye tabi tutulduğunda, 1914 yılı başında zaruri tiyaçlar için ayda 500 kuruş harcamakta olan dört kişilik bir ailenin 1920'nin ilk aylanında 6138,80 kuruş harcamak zorunda  kaldığı ve bunun da yüzde 1127'lik bir enflasyon oranına tekabül ettiği görülüyordu. 

Bahsettiğimiz bütün bu rakamlar şöyle bir gerçeği ortaya koyuyor. Özellikle savaşın devam ettiği yıllarda enflasyonun etkisi çok yıkıcı olmuştu. Bu çerçevede en önemli gıda maddesi olarak ekmeğin okkası 1,25 kuruştan 16 kuruşa kadar çıkmıştı ki, bu durum, daha önceki yıllarda ekmekteki 5 paralık bir artışta bile tedirgin olan halkın alım gücünü kat kat aşmıştı. 

Nitekim Enfelasyon Canavarı'nın etkisi ile Francala ekmek bir yana, insanlar süpürge tohumundan yapılmış ekmeği arar duruma gelmişlerdi. 

Derleyen: Sinan Acartürk 
Kaynak: Vahdettin Engin "Cumhuriyet'in Aynası Osmanlı" Yeditepe Yayın Evi  2012. Sayfa 74/77 
Görsel: 1850-1923 Osmanlı Devleti, Researchgate