ABD, UNESCO'ya Geri Dönmek İstiyor!

BM’ye bağlı UNESCO’nun Genel Direktörü Audrey Azoulay, bugün yaptığı açıklamada, ABD'nin Donald Trump döneminde ayrıldığı örgüte yeniden katılmak için resmen başvurduğunu duyurdu ve bunu memnuniyetle karşıladı.

ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Richard Verma, Azoulay'a yazdığı mektupta, "ABD'nin Unesco'ya geri dönüş için bir plan önermekten onur duyduğunu Dışişleri Bakanlığı adına size bildirmek isterim" dedi. Mektup, örgütün merkezi Paris'te 193 üye ülkenin temsilcilerinin katıldığı bir toplantıda okundu.

Azoulay, "UNESCO iyi gidiyorsa, ABD’nin dönüşüyle daha da iyi gidecektir. Bu UNESCO için, çok taraflılık için büyük bir gün" dedi.

ABD’nin dönüşünün kabulü UNESCO yönetmelikleri uyarınca üye devletlerin çoğunluk oyuyla mümkün olacak.

Japonya’nın UNESCO temsilcisi, "ABD’nin UNESCO'ya geri dönmesi elzemdir" dedi ve bu "tarihi bir gelişmeyi" memnuniyetle karşıladı. Japon Büyükelçi ile 40'tan fazla ülke, konuyla ilgili hızlı bir oylama yapılmasını destekledi ve ABD’nin geri dönmesinden yana olduklarını gösterdi.

Çin, UNESCO Büyükelçisi Yang Jin aracılığıyla ABD'nin geri dönüşüne karşı çıkmayacağını belirtti. Çin, Pekin ve Washington arasındaki fırtınalı ilişkilere rağmen, "ABD de dahil olmak üzere tüm üye ülkelerle çalışmaya hazır olduğunu" bildirdi.

ABD’nin geri dönme kararı, iki ülke arasında artan rekabet ve Çin'in, UNESCO'nun da bir parçası olduğu İkinci Dünya Savaşından sonra kurulan çok taraflı uluslararası düzeni dönüştürme arzusu bağlamında geldi.

Eski Başkan Donald Trump, Ekim 2017’de, "İsrail karşıtı ısrarlı önyargısını" eleştirerek, ABD’nin UNESCO'dan ayrıldığını açıklamıştı. Bu çekilme, İsrail'in çekilmesiyle birlikte Aralık 2018'de yürürlüğe girmişti.

Ancak ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken, mart ayında, UNESCO'nun 2021’de yapay zekâ etiğine ilişkin bir tavsiye kararı çıkarması üzerine, ABD'nin yokluğunun, Çin'in yapay zekâ (YZ) kuralları üzerinde ABD'den daha fazla etkiye sahip olmasını sağladığını düşünmüştü.

Blinken, ABD Senatosunun bir komitesinde yaptığı konuşmada, "UNESCO'ya gerçekten geri dönmemiz gerektiğini düşünüyorum, UNESCO'ya bir hediye vermek için değil, UNESCO'da olan şeyler önemli olduğu için… Yapay zekâ için kurallar, normlar ve standartlar üzerinde çalışıyorlar. Biz de bunun bir parçası olmak istiyoruz" demişti.

Biden "dahil"

Filistin'in UNESCO'ya kabul edildiği 2011 yılından bu yana, o dönemde Barack Obama tarafından yönetilen ABD, BM Kültür, Eğitim ve Bilim Örgütüne yaptığı tüm finansmanı durdurarak, bütçesinin yüzde 22'sini ABD’den alan örgüte büyük bir darbe vurmuştu.

ABD'nin 2011-2018 yılları arasında UNESCO’ya olan borcu halihazırda 619 milyon dolar. Bu borç, UNESCO’nun 534 milyon dolar olarak tahmin edilen yıllık bütçesinden daha fazla!

UNESCO’dan adının açıklanmasını istemeyen bir diplomat, Washington'un katkılarının askıya alınmasının "büyük zorluklara yol açtığını" hatırlatarak, "Yeni Amerikan parası UNESCO’ya çok iyi gelecek. Birçok alanda vidaları sıkmak zorunda kalmıştık" dedi.

Bu diplomat, Biden yönetimiyle "oldukça sıra dışı ilişkiler" içinde olduklarını, Amerikan Başkanı ve First Lady'nin UNESCO’ya dönüş sürecine "dahil olduklarını" belirtti.

ABD, Richard Verma tarafından imzalanan ve geçen hafta bir Amerikan heyeti tarafından Audrey Azoulay'a teslim edilen mektupta, Kongreden 2024 malî yılı için 150 milyon dolar ve sonraki yıllarda "borçlar temizleninceye kadar" eşdeğer miktarda ödeme yapmasını istiyor.

ABD, 1984 yılında Ronald Reagan döneminde, örgütün sözde yararsızlığı ve bütçe aşırılıklarını gerekçe göstererek UNESCO'dan ayrılmış ve daha sonra Ekim 2003'te yeniden dönmüştü.

Washington'un karmaşık ilişkilere sahip olduğu diğer UNESCO üyesi ülkeler olan Rusya ve İran, ABD’nin geri dönüş isteği hakkında yorumda bulunmadı.

UNESCO, ABD'nin başvurusunun Temmuz ayında yapılacak oylamada reddedilmes, ihtimalinin düşük olduğunu düşünüyor.